De Cultuur -en Taaladviseurs van Flights of the Angakok

20 september 2023

The Flights of the Angakok, het nieuwe avondvullende programma van Lera Auerbach dat op 12 oktober in wereldpremière gaat, is niet alleen muzikaal een unieke compositie maar ook het libretto is unicum. Auerbach liet zich voor Flights of the Angakok inspireren door de mythische Inuit- sjamaan – de angakok. Zijn reis door tijd en ruimte waarin hij de ‘spirits’ ontmoet van onder meer de maan, de zee en de zon, in een poging de balans in de kosmos te herstellen, staat centraal in het libretto. Het libretto is geschreven in de oorspronkelijke Inuit talen Inuktitut en Kalaallisut.

Hiervoor deed Auerbach uitgebreid onderzoek naar de mythologie van verschillende Arctische culturen. Ze bracht lange periodes door in het Noordpoolgebied, onder meer in opdracht van National Geographic, en raakte diep onder de indruk van de mensen en hun leefwijzen.

Inheemse Cultuur- en Taaladviseurs

Een speciaal samengesteld team van cultuur- en taaladviseurs uit de arctische inheemse gemeenschap zelf is intensief betrokken geweest bij de conceptie en totstandkoming van het werk.

 

Uuli Joorut (Greenland – Kalaallisut) a.k.a Ole Jørgen Hammeken

Lera heeft de essentie van het Sjamanisme van de Oude Inuit gevangen en ze kan dingen net zo zien als zij. Het gaat niet om woorden, het gaat om de essentie, de boodschap. Maar het gaat ook om de woorden. Toen ik net voor dit project werd uitgenodigd, was ik sceptisch. Maar toen ik eenmaal het libretto las, begreep ik dat zij de persoon is die in staat was om diep de tijd in te gaan in de essentie van de buitengewone vermogens van de Sjamanen. Haar liefde voor hen en haar begrip van hun doen en laten zijn samengebald in de woorden die ze gebruikt. – Uuli Joorut (Groenland)

Ole Jorgen Hammeken is een Inuit ontdekkingsreiziger, acteur, auteur en pedagoog. Hij werd in 1956 geboren in Nuuk, Groenland, en heeft talrijke Arctische expedities geleid en eraan deelgenomen, waaronder de opmerkelijke prestatie om de Noordelijke IJszee te rond te varen in een kleine open boot. De noordelijkste berg ter wereld in Peary Land, Hammeken Point, is naar hem vernoemd. Als mede-international van The Explorers Club staat hij bekend om zijn rol als scenarioschrijver en als hoofdrolspeler in de rol van de grote ijsbeerjager Ikuma in de Groenlandse film “INUK”, die meer dan twintig onderscheidingen heeft gekregen op internationale filmfestivals. Hammeken is een veelgevraagd expert op het gebied van inheemse kwesties en is te zien geweest op verschillende mediaplatforms, waaronder BBC, Euronews, CBS en National Geographic. Hammeken is medeoprichter van Expeditie Avannaa, een culturele ooggetuige-expeditie naar ‘s werelds meest geïsoleerde gemeenschappen die worden getroffen door klimaat- en maatschappelijke veranderingen, en Arctic Without Borders, een initiatief in burgerdiplomatie dat culturele banden wil bevorderen tussen de kleinste circumpolaire gemeenschappen door middel van samenwerking en de uitwisseling van kennis.

Piita Taqtu Irniq (Nunavut – Inuktitut)

Over koren van Europeanen die zingen in de moedertaal van de inheemse bevolking van het Noordpoolgebied:
Ze moeten het gewoon zo goed mogelijk zingen door de woorden te lezen. Het is al gedaan.
Het is ook gedaan door Inuit die geen Inuktut meer spreken.*
Hartelijk dank dat ik u mag helpen.

* Het verschuivende Arctische verhaal wordt onderstreept door een schrijnende realiteit waarin nieuwere generaties Inuit steeds verder verwijderd raken van hun voorouderlijke taal.

 

Apa Yatta (Chukotka – Yup’ik)

Apa Yatta is een Siberische Yupik-erfgoedmaker, lerares, handwerkmaakster, verhalenvertelster en culturele beïnvloeder in Chukotka.

Ze stamt af van de traditionele Yupik-jagers en -dansers uit de oude Inuit-nederzetting Ungayiq, die aan het eind van de jaren 1950 door de Sovjetautoriteiten met geweld naar Novoye Chaplino werden overgebracht. Naar deze tragische verplaatsing van de Yupik-bevolking wordt vaak verwezen als “het einde van het Eskimoland”.

Apa Yatta werd geboren in Tasiq aan de kust van de Beringzee en werd naar de residentiële school in Provideniya gestuurd, waar van de inheemse kinderen werd verwacht dat ze werden geassimileerd, “beschaafd” en gerussificeerd in een koloniale cultuur in het belang van de Sovjetregering.

Ondanks de moeilijke omstandigheden investeerde Apa haar leven in het behoud van de rijke inheemse culturele manieren van zijn, weten en doen door de Inuit-cultuur in haar geboorteland Tsjoekotka en over de hele wereld te leren en te promoten. Apa’s zus woont in Alaska maar kan elkaar niet zien omdat het IJskap dat de Inuitgemeenschappen aan beide zijden van de Beringstraat scheidt, weer op zijn plaats zit.

 

Suuluaraq (Greenland – Avanersuarmiutut / Inuktun) a.k.a Søren Hans Lynge

Suuluaraq, de Inuit cultuurleraar en politiek activist, werd geboren in Qaqortoq, Groenland, in een familie van beroemde kunstenaars en invloedrijke spirituele leiders. In zijn vroege jeugd verhuisden zijn ouders naar Qaanaaq, ‘s werelds noordelijkste stad in het Thule District, waar Suuluaraq Avanersuarmiutut leerde, de taal die gesproken wordt door ongeveer 1.000 inheemse Inughuit (Pool Inuit), vroeger bekend als Arctische Hooglanders.

Avanersuarmiutut wordt ook wel het Thule Dialect genoemd en ligt dialectologisch gezien tussen de officiële Groenlandse taal (Kalaallisut) en het Canadese Inuktitut, Inuvialuktun of Inuinnaqtun.

Suuluaraq spreekt vloeiend Deens, Engels en zijn twee Inuit-talen. Hij voelde zich een “verschoppeling” toen hij naar Denemarken werd gestuurd in het kader van “Experiment”, een Deense poging om Groenlandse Inuit-kinderen te heropvoeden tot “kleine Denen”. Het resultaat was dat de kinderen in een groot cultureel isolement terechtkwamen en dat velen hun doel in het leven kwijtraakten.

Na zijn gedwongen reis naar Denemarken was Suuluaraq zeker van zijn levensmissie: het doorgeven van traditionele kennis, de invloed van de Inuit vergroten en anderen leren over de geschiedenis, cultuur en taal van zijn volk.

 

Victor Yedne (Yamal Peninsula – Nenets)

Victor Yadne is een Nenets mammoetslagtandsnijder. Hij is geboren in de toendra op het schiereiland Yamal, waarvan de naam “de rand van het land” betekent: alles in het noorden is de Noordelijke IJszee. Toen hij zes jaar oud was, werd Victor zijn Nenets naam ontnomen toen hij onder dwang naar de Sovjet woonschool werd gestuurd om te worden heropgevoed en gerussificeerd. Zijn terugkeer naar zijn roots en zijn geboortenaam Valyoy, wat letterlijk “een groot handwerksman” betekent, nam jaren in beslag. Zijn ontwaken begon in zijn achtertuin, vol met mammoetslagtanden. Door de klimaatverandering en het smelten van de permafrost onthulde de toendra meer duizenden jaren oude karkassen. “Nutteloze” botten, die niemand op dat moment nodig had, veranderden in Victors handen in ijsberen en walvissen, rendierhoeders die in harmonie met de Arctische natuur leefden en sjamanen die boven en onder het bevroren land en water konden vliegen en zowel het verleden als de toekomst konden zien.

De werken van Victor bevinden zich tegenwoordig in de belangrijkste musea en privécollecties ter wereld. Victor gelooft dat de inheemse taal en de natuur één zijn: “Als je de taal verliest, verlies je de levensstijl. En de kunst zal niet veel langer overleven”.

 

Lars-Emil Johansen (Greenland – Kalaallisut)

Lars-Emil Johansen is een markant figuur in de moderne geschiedenis van Groenland. Hij was van 1991 tot 1997 de tweede premier van Groenland en van 2013 tot 2018 voorzitter van de Inatsisartut. Johansen was voorzitter van de politieke partij Siumut tussen 1987 en 1997 en zat in de Landsting vanaf de oprichting in 1979.

Hij werd geboren in Illorsuit, een kleine nederzetting die door Rockwell Kent onsterfelijk werd gemaakt voor de westerse samenleving. Hij groeide op terwijl hij de complexiteit van het ijs van een bevroren oceaan bestudeerde en al vroeg de kracht van vergankelijkheid leerde kennen. Illorsuit is nu een verlaten plaats – door zowel de klimaatverandering als de oprukkende wereldbeschaving – en een vergrootglas van de geschiedenis van Groenland en Lars-Emils eigen leven en carrière in de publieke dienstverlening.

Lars-Emil Johansen was een van de “Drie-eenheid van drie ijsberen” – die ervoor hadden gezorgd dat Groenland zelfbestuur kreeg. Hij begon als een “revolutionair” die regels en stereotypen overtrad en in opstand kwam tegen het Deense monopolie. Zijn taalvaardigheden waren uitmuntend en hij won met gemak zijn antikolonialistische debatten met de scherpste Deense politici en verslaggevers. Maar als Inuit kende hij goed de kracht van evenwicht, de vaardigheid die de jonge kinderen hier geleerd wordt voordat ze de eerste stap zetten. Als kind van de Illorsuit “aristocratie van ijsberenjagers” werd hij uiteindelijk de Vader des Vaderlands, bewonderd door rechts en links, jong en oud, en decennialang onafgebroken gekozen tot premier en voorzitter van het parlement.

Vandaag de dag, 77 jaar oud, grootvader van velen, een getalenteerd muzikant en zanger, onafscheidelijk met zijn accordeon, blijft Lars-Emil Johansen Groenland bezielen met zijn verhalen, muziek en wijsheid op weg naar de volledige onafhankelijkheid van het land.

 

Ymma Selyakin (Chukotka – Yupik)

Ymma is een Yupik-oudste, taalleraar, artiest en ambachtsman. Yma werd in 1950 geboren in het dorp Unazik, in de familie van een traditionele Yupik jager op zeezoogdieren. Toen ze werd toegelaten tot de Sovjet residentiële school, werd haar verteld dat ze haar eigen naam moest vergeten en in plaats daarvan kreeg ze een Russische naam, Valentina Selyakina. Het millennia oude Unazik werd geclassificeerd als een “nederzetting zonder toekomst” en in 1959 gesloten door de Sovjetautoriteiten.

Yma werd later opgeleid tot verpleegster en bracht haar leven door op de ambulanceposten om voor haar inheemse buren te zorgen. Ze zag hoe snel ze hun taal en erfgoed verloren.

Yma was een getalenteerde taalkundige en slaagde erin om veel van de oude Yupik-verhalen van haar grootouders en hun vrienden uit het hoofd te leren, in verschillende dialecten. Vandaag de dag, 73 jaar oud, is ze een van de weinige Yupik-oudsten die de rijke Yupik-taal kan spreken die hier vroeger gesproken werd, voor de komst van de kolonisten.

Yma zegt dat hun taal nooit zal overleven zonder kunst, liederen en dansen, de oude cultuur die snel aan het vervagen is. De meeste Yupik dansen illustreren scènes uit het dagelijks leven: Walrusdans, Walvisdans en Ravendans. Ze voert ze uit samen met jonge inheemse kinderen in hun lokale band genaamd Sik’inyk, wat simpelweg “Kleine Zon” betekent.

Payna Nanok (Chukotka – Yupik)

Payna Nanok (haar Russische naam is Galina Povolskhikh) is een Yupik-oudste, cultuurleraar, taalkundige en radiopresentatrice. Ze is geboren en getogen in Unazik, de oude Inuit-nederzetting in Tsjoekotka. In 1959, toen ze 17 jaar oud was, werd ze samen met haar familie met geweld overgebracht naar Tasik, ook bekend als Novoye Chaplino. Na haar opleiding tot lerares is ze deel gaan uitmaken van een heropleving van de Yupik taal en cultuur in het onderwijssysteem, waarbij ze niet alleen de nadruk legde op taal en dialecten, maar ook op culturele identiteit, waarden en welzijn. Ze heeft een belangrijke rol gespeeld bij het creëren van nieuwe Yupik woordenboeken, gidsen en kinderboeken. Ze spreekt regelmatig op de Yupik radio en geeft online les in de Yupik taal.

 

Tynga Tagitutkak (Chukotka – Yupik)

Valentina Koonooka (Alaska, St. Lawrence Island – Central Siberian Yupik, Chaplino Dialect)

 

Bestel nu kaarten voor Flights of the Angakok

 

 

Op de hoogte blijven? Ontvang maandelijks concertinformatie, filmpjes, nieuws en meer…

Lees ons privacybeleid

"*" geeft vereiste velden aan

Postcode*