Het Lied van Koios

Darwin

Onpeilbare Zee, golven van jaren,
Oceaan van Tijd, wateren van diep verdriet
brak door het zout van menselijke tranen!
Oeverloze stroom, die in eb en vloed
de grenzen van de sterfelijkheid omarmt!
Ziek van prooi, maar toch jammerend om meer,
braak je wrakken uit  op je onherbergzame kust
zo verraderlijk in kalmte, zo verschrikkelijk in storm,
wie zal jou trotseren, Onpeilbare Zee?

Op het schip van Zijne Majesteit de Beagle vult de zee mijn geest
met een gevoel van oneindigheid
De zee ligt voor me, koud en eentonig, als de kale korst van een verlaten planeet.
En toch, herinneren de golven me aan de weilanden thuis,
Down House, weilanden, zachte heuvels, glooiend en golvend ver weg nu.
Mijn ziel verruimt zich voor de grote keten van het leven.

(Charles Darwin)
Op de Galapagoseilanden observeer ik spotlijsters.
Spotlijsters verschillen van eiland tot eiland.
Verschillende snavels en verschillende liedjes.
Verschillende snavels voor verschillend voedsel.

Dieren veranderen, soorten transformeren, passen zich aan, evolueren.
De Beagle trotseert de oceanen. Australië. Afrika.
Over de golven en door de stormen draag ik de geheimen van de evolutie naar huis.

(De Presentator)
Geachte heren,
ter gelegenheid van ons Eerste Internationale Eugenetische Congres
heb ik de eer u met trots voor te stellen aan onze zeer gewardeerde voorzitter,
doctor Leonard Darwin.
Als achtste kind van Charles Darwin beschouwt hij zichzelf,
met gepaste bescheidenheid, als de minst intelligente van al zijn broers en zussen.
Wij weten natuurlijk heel goed dat deze nederigheid vooral aangeeft hoe briljant zijn familie is.
Het woord is aan u, beste doctor.

(Leonard Darwin)
Dank u.
Erfelijkheid zou naar mijn mening de leidraad moeten zijn van onze maatschappij.
Ik verheug me over de band tussen de families Galton en Darwin,
omdat die me in nauw contact bracht met de neef van mijn geliefde vader,
die opvallende en charmante persoonlijkheid, sir Francis Galton,
grondlegger van de eugenetica.
In 1883 gebruikte Galton in zijn werk Inquiries into Human Faculty
voor het eerst het woord ‘eugenetica’ in verband met het ‘cultiveren van ras’.
Zo gaf hij uiting aan het wetenschappelijk onzerzoek naar veredeling,
waarbij geschiktere rassen of bloedlijnen
meer kans hebben om te domineren dan minder geschikte.
Moge de mantel van sir Francis rusten op allen die binnen de erfelijkheidsleer
in zijn voetsporen willen treden.

(Charles Darwin)
Thuis, 1839. Down House, Kerstmis is net voorbij.
Op een koude winteravond is ons eerste kindje geboren.
Ik observeer William Erasmus aandachtig.
De eerste week gaapt, hikt en niest hij.
Als hij een maand en een dag oud is, neemt hij de borst waar als hij er tien centimeter vandaan is.
Zijn lippen getuit, zijn ogen gefixeerd.
Hoe weet hij dat?
Door geur of door zien?
In ieder geval niet door aanraken.

(Leonard Darwin)
Toen Galton over eugenetica sprak,
dacht hij aan alle methoden waarmee toekomstige generaties
in hun nobele kwaliteiten steeds hoger zouden kunnen reiken.
Wij handelen indachtig de opvattingen van de eerste grote pionier van de eugenetica
door ons te wijden aan de verbetering
van het lot van de miljoenen ongeborenen in de toekomst.

(Charles Darwin)
Thuis. Down House. Zomer.
De tuin staat in volle bloei.
In de zomer observeren mijn kinderen en ik de hommels.
Bombus hortorum.
Om de hommels te volgen, liggen mijn kinderen op hun buik.
En als er eentje voorbijvliegt, roepen ze:
Kijk, een hommel.

(Leonard Darwin)
Politiek gezien heeft de toekomst geen enkele stem!
Het is onze taak alle methoden te bestuderen om het verval van het land te voorkomen.
Wetgeving is slechts een middel om de nationale wil af te dwingen.
Als de minst begaafden van een land zich sneller voortplanten,
worden de hogeren bedolven door de lageren,
en is het land in verval.
De grootste noodzaak tot hervorming betreft de scheiding van zwakzinnigen.
We moeten de verontrustend snelle voortplanting van die ongelukkige groep
van krankzinnigen, criminelen, dronkaards, armelui,
zieken, verkwisters en arbeidsongeschikten terugdringen.

(Charles Darwin)
Thuis. Down House. Lente.
Onze tienjarige Annie is aan roodvonk overleden.
Het luidt de definitieve doodsklok voor mijn christelijkheid.

(Leonard Darwin)
De campagne tegen ziekte, die wij van harte toejuichen,
heeft in sommige opzichten duidelijk anti-eugenetische effecten.
Ziekte levert wel degelijk gunstige resultaten op
door te voorkomen dat zieke dieren volwassen worden en zich voortplanten.
Dit is immers een van de methoden waarmee de fitheid van alle wezens,
sinds er leven op aarde is, gehandhaafd blijft.
Elke verbetering die ziekte terugdringt,
zal de natuurlijke selectie belemmeren.
Als het menselijke ras vooruitgang wil blijven boeken
en die eeuwenlange en moeizaam verworven vooruitgang niet wil verliezen,
is er een ander middel nodig voor het beperken van de voortplanting van de zwakkeren
dan dat van de natuurlijke selectie.

(Charles Darwin)
Thuis. Down House. Wederom Kerstmis.
William Erasmus is zeventien geworden.
Met een camera die ik hem gegeven heb, fotografeert hij Emma
die ons jongste kind,
de kleine Charles Waring, vasthoudt.
We noemen hem Baby.
De baby is klein voor zijn leeftijd en laat met lopen en spreken.
Hij heeft een vrolijk karakter, maar is niet erg energiek.
Hij ligt op mijn schoot en maakt borrelende geluidjes als ik over zijn kin beweeg.
De baby heeft roodvonk.
Ik maak me zorgen.
Emma en ik zijn volle neven en nichten.
Is dit de oorzaak van hun ziekte?

Ziekte levert gunstige resultaten op door te voorkomen dat zieke dieren
volwassen worden en zich toch voortplanten.
Eugenetica is een grote morele kwestie, gebaseerd op een wetenschappelijke grondslag.
Er is geen nobeler taak denkbaar
dan naar de allerarmste meisjes in onze grote steden te gaan
en hen ervan te doordringen
dat het zowel moreel als materieel van belang is
om zelfbeheersing te tonen
voordat zij de stap zetten om te trouwen.
Alle getrouwde vrouwen uit de beter betaalde klassen
die vrijwillig afzien van hun primaire plicht om moeder te worden
zondigen tegen de natuur.

Toen de Linnean Society voor het eerst Darwins theorie van de natuurlijke selectie bekendmaakte,
op 1 juli 1858,
was Charles Darwin niet aanwezig.
Hij was op de begrafenis van zijn jongste zoon.

(Charles Darwin)
Het korte leven van ons arme jongetje was vredig, onschuldig en vreugdevol.
Ik denk dat hij uiteindelijk niet zo veel heeft geleden als het leek,
maar de laatste 36 uur waren obeschrijflijk ellendig.

Oeverloze stroom, die in eb en vloed de grenzen van de sterfelijkheid omart!
Ziek van prooi, maar toch jammerend om meer,
braak je wrakken uit op je onherbergzame kust

(Charles Darwin)
In zijn slaap des doods hervatte hij zijn kalme uiterlijk.

Wie zal jou trotseren, Onpeilbare Zee?
Oceaan van Tijd.

Curie

Een nieuw element!
Een nieuwe baan!
Goed betaald!
Schoon en artistiek!
Wij zijn de Radiummeisjes uit New Jersey.
We schilderen tijd, tweehonderd horloges per dag.
Heb je van Marie gehoord? - Welke Marie? - De die Nobelprijs won?
Volgens mij won ze er drie. - Nee, twee.
In ieder geval heeft ze een gloednieuw element ontdekt.
Het heet radium!
Het is een magisch middel, het licht op in het donker,
verlengt de levensduur van mensen, verhoogt het libido.
Radiumwater!
Radiumcosmetica!
Radiumboter!
Radiummelk!
Probeer radiumtandpasta!
Koop het nu!
Zolang het nog kan!

(Marie Curie)
Lieve dochters, mijn handen branden, maar toch schrijf ik jullie,
vanuit de kleine, oude, lekkende werkruimte,
waar mijn handen nieuwe elementen wonnen,
uit tonnen en tonnen pekblende.
's Nachts lijken de gloeiende buisjes in onze werkruimte op zwakke kerstlichtjes.
De mensen die mijn documenten een eeuw later onderzoeken,
moeten speciale handschoenen dragen en een verklaring van afstand ondertekenen.
Ze zijn nog steeds radioactief.

Wij zijn de Radiummeisjes uit New Jersey.
We schilderen tijd, tweehonderd horloges per dag.
Onze behendige handen zijn ideaal voor het gedetailleerde werk.
- Ze schilderen horloges met lichtgevende verf.
Radium gemengd met lijm en zinksulfide.
- Dankzij Undark kun je de tijd aflezen, hoe donker het ook is.
De wijzerplaten zijn klein, dus moeten we onze lippen dippen.
- Lippen dippen, dat gaat als volgt:
- Doe het penseel tussen je lippen om een fijne punt te maken
- en schilder zorgvuldig de wijzerplaten.
Als onze werkdag erop zit, geven we licht in het donker.
Op weg naar huis zijn we de Spookmeisjes.
We geven licht in het donker.
We zijn de Spookmeisjes.
De Radiummeisjes zijn Spookmeisjes geworden.

(Marie Curie)
La radioactivité est une science très jeune.
- Radioactiviteit is een zeer jonge wetenschap.
C'est un enfant qui j'ai vu naître et que j'ai contribué,
de toutes mes forces, à élever.
- Het is een kind dat ik geboren zag worden
- en uit alle macht heb helpen opvoeden.
L'enfant a grandi,
- Het kind is volwassen geworden,
il est devenu beau.
- hij is mooi geworden.

We schilderen tijd, voor late avondwandelingen, voor geheime ontmoetingen,
- Slapeloze nachten.
Voor soldaten in de loopgraven, voor vliegtuiginstrumenten.
Tijd is een merkwaardig iets, wij schilderen het om de kost te verdienen.
We vergiftigden onszelf dag na dag, week na week,
jaar na jaar.

Haar handen liggen uitgestrekt op het laken
vereelt en verhard, diep verbrand door radium.
Die handen die zo hard gewerkt hebben.

Einstein

[Proloog]

Tijd is een merkwaardig iets.
Tijd is een vierde dimensie.
Tijd verandert,
maar de stroom van tijd is absoluut en universeel.
Tijd is een merkwaardig iets.
De toenemende snelheid van treinreizen
maakte het noodzakelijk
tijdzones over de wereld in te stellen.
Mensen negeerden de lokale tijd,
het middaguur van de zon,
gingen uit van het middaguur op hun klok,
ze negeerden het ontwaken in een warm bed,
in een pikdonkere kamer
in duisternis
en volgden het middaguur op hun klok.
Kunt u mij vertellen wat tijd is?
Tijd is een merkwaardig iets.
In het begin was er
niets en alles
Vier fundamentele krachten:
de elektromagnetische kracht,
de sterke kernkracht,
de zwakke kernkracht,
en de zwaartekracht,
verenigd als één.
In het begin was er
geen tijd,
geen ruimte,
geen licht,
geen donker,
geen ding,
geen niets,
geen waar
of wanneer
maar toen:
de eerste subatomaire deeltjes,
de eerste atomen,
de eerste sterren,
de eerste sterrenstelsels,
de Melkweg,
het zonnestelsel,
leven,
dood,
zuurstof uit fotosynthese,
eukaryoten,
meercellig leven,
gewervelden,
insecten,
amfibieën,
reptielen,
dinosaurussen,
zoogdieren,
vogels,
bloemen,
geen dinosaurussen meer,
apen,
de eerste mens.

Een mens
maakt deel uit van de hele wereld,
die wij het universum noemen,
een deel dat beperkt is in tijd en ruimte.

[Einde proloog]

14 maart 1879,
half twaalf 's ochtends.
Ulm,
Koninkrijg Württemberg,
Duitse Keizerrijk,
Albert Einstein wordt geboren.

Beste professor Einstein,
Kunt u mij vertellen
wat tijd is,
wat de ziel is,
en wat de hemel is?
Dank u wel,
Peter

21 juni 1880,
Hermann en Pauline Einstein verhuizen met hun eenjarige zoon naar München.
Hermann en zijn broer Jakob richten
de Elektrotechnische Fabrik J. Einstein & Cie op.
18 november 1881
Albert ziet zijn pasgeboren zusje Maria,
roepnaam Maja,
voor het eerst.
Hij vraagt zich af:
Ja, maar waar zijn de wielen?

Ik wil weten wat er voorbij de hemel is.
Mijn moeder zei dat jij het me kon vertellen.

1884
Albert is vijf jaar oud en ligt ziek in bed.
Zijn vader brengt hem een kompas.
Terwijl hij de mysterieuze krachten ervan onderzoekt,
rilt hij en krijgt hij het koud.
Er moest iets diep verborgen zijn achter alles.
Daarbuiten was deze enorme wereld,
die onafhankelijk van ons mensen bestaat,
en die voor ons staat
als een groot, eeuwig raadsel.

Ik wil weten wat er voorbij de hemel is.
Mijn moeder zei dat jij het me kon vertellen.

1901
Albert is verliefd op Mileva.

1902
Mileva bevalt buiten het huwelijk van een dochter, Lieserl.
Ik hou zoveel van haar en ik ken haar nog niet eens!

1902
Mileva en Albert Einstein trouwen
en zouden binnen vijftien jaar weer scheiden.
Het spijt me heel erg wat er met onze Lieserl is gebeurd.
Roodvonk laat vaak blijvende sporen na.

1904
Has-Albert wordt geboren,
hij wordt wetenschapper.
En zes jaar later
wordt Eduard geboren.
Eduard is zwakbegaafd.
Nog eens drieëntwintig jaar later,
vóór zijn emigratie,
bezoekt Einstein zijn schizofrene zoon nog een laatste keer
in de psychiatrische inrichting.
Einstein blijft corresponderen
en geld sturen voor de zorg van zijn zoon.
De twee zullen elkaar niet meer ontmoeten.

1905
Annus mirabilis
Over een heuristisch standpunt
Betreffende de productie
en transformatie van licht.
Over de beweging van kleine deeltjes
gesuspendeerd in een stilstaande vloeistof,
zoals vereist
door de moleculaire kinetische theorie van warmte.
Over de elektrodynamica van bewegende lichamen.
Hangt de traagheid van een lichaam
af van zijn energie-inhoud?

Ik vraag me af of u misschien
de hoofdlijnen van uw theorie kunt vertellen.
Gewoon een beknopte samenvatting,
als u tijd heeft,
hoewel,
nu ik erover nadenk,
ben ik er vrij zeker van
dat u niet veel tijd heeft.

1912
Tijd is een vierde dimensie.
Ik zou graag willen dat u me per brief uitlegde
hoe de vierde dimensie werkt.

1915
Algemene relativiteitstheorie,
een theorie van de zwaartekracht.

Professor Einstein,
Wat houdt de zon en de planeten op hun plaats?

Als ik geen natuurkundige was,
zou ik waarschijnlijk muzikant zijn.
Ik denk vaak in muziek.
Ik beleef mijn dagdromen in muziek.
Ik zie mijn leven in termen van muziek.
Ik weet niet
of ik belanghebbend werk in de muziek zou hebben verricht,
maar ik weet wel,
dat ik het meeste plezier in het leven haal uit mijn viool.

17 oktober 1933
Einstein verlaat Europa
om een reeks lezingen te geven
in de Verenigde Staten.
Hij keert niet terug.

Geachte heer Einstein, ik schrijf u om te achterhalen of u werkelijk bestaat.

1938
Een ontdekking door kernfysici
in een laboratorium in Berlijn,
Duitsland,
maakt de eerste atoombom mogelijk,
nadat Otto Hahn,
Lise Meitner
en Fritz Strassman
atoomsplitsing hadden ontdekt.
Kernspaltung

De dood van één vlinder
heeft een rimpelend effect op latere historische gebeurtenissen.

1940
In het grootste geheim wordt in het Kaiser Wilhelm Instituut voor Fysica
in Duitsland onderzoek gedaan
naar het gebruik van uranium voor het produceren van
extreem krachtige bommen van een nieuw type.

Beste meneer Einstein,
Ik ben een klein meisje van zes.
Ik zag uw foto in de krant.
Ik vind dat u uw haar moet laten knippen,
zodat u er beter uitziet.

Februari 1943
De Sovjet-Unie lanceert in het geheim
zijn eigen atoomprogramma
onder leiding van Igor Koertsjatov.

Het intellect heeft een scherp oog voor methoden en instrumenten,
maar is blind voor doelen en waarden.

April 1943
J. Robert Oppenheimer beraamt
dat er honderd gram van 25 procent verrijkt uranium-235
geproduceerd zal worden
door elektromagnetische scheiding,
op 1 januari 1944

Beste dr. Einstein,
Mijn vader en ik gaan een raket bouwen
en gaan ermee naar Mars of Venus.
We hopen dat u ook meegaat.
We hebben namelijk een goede wetenschapper nodig
en iemand die goed een raket kan besturen.
Vindt u het erg als Mary ook megaat?
Ze is twee jaar oud.
Ze is een heel lief meisje.

16 juli 1945
om 05.29 uur en 45 seconden
Explosie van de Trinity-bom
in de woestijn van New Mexico
De kracht van de explosie was 22 kiloton
De enorme paddenstoelwolk
van zo'n 12.000 meter hoog
luidde het atoomtijdperk in.

Geachte professor Einstein, kunt u mij vertellen,
Als er niemand in de buurt is en een boom valt om,
zou er dan geluid zijn, en waarom?

6 augustus 1945
Hiroshima, Honshu, Japan
De Amerikaanse luchtmacht brengt
een uraniumkernbom tot ontploffing
met de bijnaam
Little Boy

[Epiloog]

Ik schrijf u dit alles
omdat ik zojuist uw boek,
‘Mijn kijk op het leven’, heb gelezen.
En ik vraag u in een wanhopige bui:
is er in uw ogen geen troost,
geen bemoediging voor wat er is gebeurd?
Moet ik geloven
dat mijn mooie, geliefde kind voor altijd
tot stof is vergaan,
dat niets in hem
het graf heeft getrotseerd,
de macht van de dood
heeft overwonnen?
Zou u mij van antwoord willen voorzien?
Ik heb dringend hulp nodig.
Hoogachtend, R.M.

Geachte heer M.,
Een mens is een deel van de hele wereld,
die wij het universum noemen,
een deel dat beperkt is in tijd en ruimte.
Hij ervaart zichzelf,
zijn gedachten en gevoelens
als iets dat losstaat van de rest,
een soort optische illusie van zijn bewustzijn.
Niet om die illusie te voeden,
maar te proberen haar te overwinnen,
vormt de weg naar een haalbare mate van gemoedsrust.
Met mij beste wensen,
Hoogachtend,
Albert Einstein

Vertaling: Rik de Best