Einstein
[Proloog]
Tijd is een merkwaardig iets.
Tijd is een vierde dimensie.
Tijd verandert,
maar de stroom van tijd is absoluut en universeel.
Tijd is een merkwaardig iets.
De toenemende snelheid van treinreizen
maakte het noodzakelijk
tijdzones over de wereld in te stellen.
Mensen negeerden de lokale tijd,
het middaguur van de zon,
gingen uit van het middaguur op hun klok,
ze negeerden het ontwaken in een warm bed,
in een pikdonkere kamer
in duisternis
en volgden het middaguur op hun klok.
Kunt u mij vertellen wat tijd is?
Tijd is een merkwaardig iets.
In het begin was er
niets en alles
Vier fundamentele krachten:
de elektromagnetische kracht,
de sterke kernkracht,
de zwakke kernkracht,
en de zwaartekracht,
verenigd als één.
In het begin was er
geen tijd,
geen ruimte,
geen licht,
geen donker,
geen ding,
geen niets,
geen waar
of wanneer
maar toen
de eerste subatomaire deeltjes
de eerste atomen,
de eerste sterren,
de eerste sterrenstelsels,
de Melkweg,
het zonnestelsel,
leven,
dood,
zuurstof uit fotosynthese,
eukaryoten,
meercellig leven,
gewervelden,
insecten,
amfibieën,
reptielen,
dinosaurussen,
zoogdieren,
vogels,
bloemen,
geen dinosaurussen meer,
apen,
de eerste mens.
Een mens
maakt deel uit van de hele wereld,
die wij het universum noemen,
een deel dat beperkt is in tijd en ruimte.
[Einde proloog]
14 maart 1879,
half twaalf ’s ochtends.
Ulm,
Koninkrijk Württemberg,
Duitse Keizerrijk,
Albert Einstein wordt geboren.
Beste professor Einstein,
Kunt u mij vertellen
wat tijd is,
wat de ziel is,
en wat de hemel is?
Dank u wel,
Peter
21 juni 1880,
Hermann en Pauline Einstein verhuizen met hun eenjarige zoon naar München.
Hermann en zijn broer Jakob richten
de Elektrotechnische Fabrik J. Einstein & Cie op.
18 november 1881
Albert ziet zijn pasgeboren zusje Maria,
roepnaam Maja,
voor het eerst.
Hij vraagt zich af:
Ja, maar waar zijn de wielen?
Ik wil weten wat er voorbij de hemel is.
Mijn moeder zei dat jij het me kon vertellen.
1884
Albert is vijf jaar oud en ligt ziek in bed.
Zijn vader brengt hem een kompas.
Terwijl hij de mysterieuze krachten ervan onderzoekt,
rilt hij en krijgt hij het koud.
Er moest iets diep verborgen zijn achter alles.
Daarbuiten was deze enorme wereld,
die onafhankelijk van ons mensen bestaat,
en die voor ons staat
als een groot, eeuwig raadsel.
Ik wil weten wat er voorbij de hemel is.
Mijn moeder zei dat jij het me kon vertellen.
1901
Albert is verliefd op Mileva.
1902
Mileva bevalt buiten het huwelijk van een dochter, Lieserl.
Ik hou zoveel van haar en ik ken haar nog niet eens!
1903
Mileva Mariç en Albert Einstein trouwen
en zouden binnen vijftien jaar weer scheiden.
Het spijt me heel erg wat er met onze Lieserl is gebeurd.
Roodvonk laat vaak blijvende sporen na.
1904
Hans-Albert wordt geboren,
hij wordt wetenschapper.
En zes jaar later
wordt Eduard geboren.
Eduard is zwakbegaafd.
Nog eens drieëntwintig jaar later,
vóór zijn emigratie,
bezoekt Einstein zijn schizofrene zoon nog een laatste keer
in de psychiatrische inrichting.
Einstein blijft corresponderen
en geld sturen voor de zorg van zijn zoon.
De twee zullen elkaar niet meer ontmoeten.
1905
Annus mirabilis
Over een heuristisch standpunt
Betreffende de productie
en transformatie van licht.
Over de beweging van kleine deeltjes
gesuspendeerd in een stilstaande vloeistof,
zoals vereist
door de moleculaire kinetische theorie van warmte.
Over de elektrodynamica van bewegende lichamen.
Hangt de traagheid van een lichaam
af van zijn energie-inhoud?
Ik vraag me af of u me misschien
de hoofdlijnen van uw theorie kunt vertellen.
Gewoon een beknopte samenvatting,
als u tijd heeft,
hoewel,
nu ik erover nadenk,
ben ik er vrij zeker van
dat u niet veel tijd heeft.
1912
Tijd is een vierde dimensie.
Ik zou graag willen dat u me per brief uitlegde
hoe de vierde dimensie werkt.
1915
Algemene relativiteitstheorie,
een theorie van de zwaartekracht.
Professor Einstein,
Wat houdt de zon en de planeten op hun plaats?
Als ik geen natuurkundige was,
zou ik waarschijnlijk muzikant zijn.
Ik denk vaak in muziek.
Ik beleef mijn dagdromen in muziek.
Ik zie mijn leven in termen van muziek.
Ik weet niet
of ik belanghebbend werk in de muziek zou hebben verricht,
maar ik weet wel
dat ik het meeste plezier in het leven haal uit mijn viool.
17 oktober 1933
Einstein verlaat Europa
om een reeks lezingen te geven
in de Verenigde Staten.
Hij keert niet terug.
Geachte heer Einstein, ik schrijf u om te achterhalen of u werkelijk bestaat.
1938
Een ontdekking door kernfysici
in een laboratorium in Berlijn,
Duitsland,
maakt de eerste atoombom mogelijk,
nadat Otto Hahn,
Lise Meitner
en Fritz Strassman
atoomsplitsing hadden ontdekt.
Kernspaltung.
De dood van één vlinder
heeft een rimpelend effect op latere historische gebeurtenissen.
1940
In het grootste geheim wordt in het Kaiser Wilhelm Instituut voor Fysica
in Duitsland onderzoek gedaan
naar het gebruik van uranium voor het produceren van
extreem krachtige bommen van een nieuw type.
Beste meneer Einstein,
Ik ben een klein meisje van zes.
Ik zag uw foto in de krant.
Ik vind dat u uw haar moet laten knippen,
zodat u er beter uitziet.
Februari 1943
De Sovjet-Unie lanceert in het geheim
zijn eigen atoomprogramma
onder leiding van Igor Koertsjatov.
Het intellect heeft een scherp oog voor methoden en instrumenten,
maar is blind voor doelen en waarden.
April 1943
J. Robert Oppenheimer beraamt
dat er honderd gram van 25 procent verrijkt uranium-235
geproduceerd zal worden
door elektromagnetische scheiding,
op 1 januari 1944.
Beste dr. Einstein,
Mijn vader en ik gaan een raket bouwen
en gaan ermee naar Mars of Venus.
We hopen dat u ook meegaat.
We hebben namelijk een goede wetenschapper nodig
en iemand die goed een raket kan besturen.
Vindt u het erg als Mary ook meegaat?
Ze is twee jaar oud.
Ze is een heel lief meisje.
16 juli 1945
om 05.29 uur en 45 seconden
Explosie van de Trinity-bom
in de woestijn van New Mexico
De kracht van de explosie was 22 kiloton
De enorme paddenstoelwolk
van zo'n 12.000 meter hoog
luidde het atoomtijdperk in.
Geachte professor Einstein, kunt u mij vertellen,
Als er niemand in de buurt is en een boom valt om,
zou er dan geluid zijn, en waarom?
6 augustus 1945
Hiroshima, Honshu, Japan
De Amerikaanse luchtmacht brengt
een uraniumkernbom tot ontploffing
met de bijnaam
Little Boy
[Epiloog]
Ik schrijf u dit alles
omdat ik zojuist uw boek,
‘Mijn kijk op het leven’, heb gelezen.
En ik vraag u in een wanhopige bui:
is er in uw ogen geen troost,
geen bemoediging voor wat er is gebeurd?
Moet ik geloven
dat mijn mooie, geliefde kind voor altijd
tot stof is vergaan,
dat niets in hem
het graf heeft getrotseerd,
de macht van de dood
heeft overwonnen?
Zou u mij van antwoord willen voorzien?
Ik heb dringend hulp nodig.
Hoogachtend, R.M.
Geachte heer M.,
Een mens is een deel van de hele wereld,
die wij het universum noemen,
een deel dat beperkt is in tijd en ruimte.
Hij ervaart zichzelf,
zijn gedachten en gevoelens
als iets dat losstaat van de rest,
een soort optische illusie van zijn bewustzijn.
Niet om die illusie te voeden,
maar te proberen haar te overwinnen,
vormt de weg naar een haalbare mate van gemoedsrust.
Met mijn beste wensen
Hoogachtend,
Albert Einstein